aşksız prens

BİLGİYİ ANLAMLANDIRAN FİLOZOF

25 YÜZYILDIR FELSEFENİN EFSANE İNSANI

ÖLÜMÜ PAHASINA YASALARI SAVUNAN BİLGE

FELSEFE TARİHİNDE KENDİNE FİLOZOF ADINI VEREN İLK DÜŞÜNÜR


SOKRARES
(MÖ470 - 399 )


Yunanistan� ın Attika bölgesinde, Alopeke� de doğdu, Atina� da öldü Babası mermer yontmakla geçiniyordu Filozof Prodikos ile matematikçi Kyrenell Theodoras� tan öğrenim gördü Bir süre babasının işinde çalıştı, sonra, o dönem Atina� nın örnek aydınları sayılan Sofistler� in derslerini dinledi, eğitim ve öğretim yöntemlerini öğrendi Yunanistan� ın saldırıya uğraması üzerine, Potidaia Savaşı� na katıldı, saldırganlarla göğüs göğüse çarpıştı, yaralandı; barış sağlanınca, yaşamı boyunca sürdüreceği, felsefe sorunlarıyla ilgilenmeye başladı Önceleri Deınokritos� un geliştirdiği atom öğretisine ilgi duydu, daha önce yaşamış, Anadolu� lu doğacı bilgelerin kuramlarını, varlık sorunlarına getirdikleri çözümleri öğrendi Belli bir gelir karşılığında gençleri yetiştirmeyi amaçlayan ve kendilerine �bilen�, �bilgili� anlamında «Sophistes� denen retorik, dilbilgisi ve politika okutmayı iş edinen düşünürlerin yöntemlerini inceledi Sokrates kendisini bu �bilgili� düşünürlerden ayırmak için �bilgiseven� an1amında ��philosophes� diye niteledi Bu kavram sonradan ��felsefe�� ve ��filozof�� sözcüklerinin gelişip yayılmasına neden oldu Böyle felsefe tarihinde kendisine ��philosoph / bilgiseven�� adını veren ilk düşünür oldu

Sokrates, düşüncelerine, davranışlarına, Atina� ya getirmek istediği yeni ahlak anlayışına karşı çıkan ozan Melitos, retorikçi Lykhon ve derici Anytos� un suçlamaları sonucu baldıran suyu içerek yaşamına son verilmek üzere ölüm cezasına çarptırıldı Otuz günlük tutukluluk süresinde kendisine kaçmak için her türlü kolaylığı sağlayan varlıklı ve etkili öğrencisi Kriton� un önerisini geri çevirerek ölümü seçti Kaçmamasının nedeni olarak da ��yetmiş yıldır karşı çıkmadığım Atina yasaları, şimdi bana ölmeyi buyuruyor diye kaçarsam kendi kendimle çelişkiye düştüğüm gibi benimsediğim ahlak ilkelerine de aykırı davranmış olurum�� görüşünü ileri sürdü Platon�un anlattığı bu ve benzeri başka olaylar, Sokrates�in yaşamı boyunca düşünce ve davranışları arasında kopmayan bir bağlantının bulunduğunu gösterir Bilgiyi bir gelir aracı, felsefeyi Atina sitesine politikacı gençler yetiştirmek için güncel bir öğreti olarak anlayan Sofistler� in arasında bulunmasına, onlarla tartışmasına karşın, davranışın temelinde ölçü ve dengeyi, düşünmede us ilkelerini geçerli sayan Sokrates, yaşamının her döneminde olduğu gibi kalmanın, göründüğü gibi olmanın örneği sayılmıştır

Sokrates, yazılı yapıt bırakmadığından, düşünceleri, yöntemi, davranışları Atina sitesinin bir yurttaşı olarak tutumu onunla ilgili kaynaklardan öğrenilmektedir Bu kaynak yapıtların yazarlarından öğrencisi Platon ve Ksenophon, onun, bir bilge olarak, yöntem ve öğretisini, oyun yazarı Aristophanes ise toplumsal geleneklerle bağdaşmadığını ileri sürdüğü inanç ve davranışlarını dile getirir Önceleri şiir yazan, Sokrates� i tanıdıktan sonra bütün şiirlerini yok ederek kendini felsefeye veren Platon 28 yaşından sonra öğrencisi olduğu, Sokrates� le ilgili düşüncelerini, tartışmalarda, onu konuşturarak, ortaya koyar Bu konuyu işleyen yapıtlardan Apologia (Sokrates�in Savunmasa) gereksiz bir suçlama ve yargılama karşısında Sokrates� in tutumunu açıklar Phaidon (Phaidon) tinsel ölümsüzlük sorununu içerir, ölüm karşısında bilge kişinin sarsılmazlığını anlatır Symposion (Şölen) ise Sokrates� in kişiliğini açıklığa kavuşturur Theaitetos (Theaitetos) felsefenin benimsediği bilginin ne olduğunu sergiler, Kriton (Kriton) bilgenin yasalar karşısındaki tutumunu gösterir Bütün bu yapıtlarda, Sokrates belli bir yanıyla ele alınır, onun ��örnek insan�� olduğu kanısıyla sonuca vardır Ksenophon� un Apomnemoneumato (��Anılar��) adli yapıtında, Sokrates� in düşünce derinliğine varılmadan, kişiliğinin genel çizgileri üzerinde durulur, yer yer tinsel nitelikleri, davranış ilkeleri aydınlığa çıkarılır Sokrates� le ilgili ilk yapıt olan, Aristophanes� in Nepbe1ai� si (Bulutlar) onu toplumun, inanç ve gelenekleri karşısında saygılı davranmayan, yeni bir inanç düzeni getirmeye çalışarak gençleri aldatan kimse olarak gösterir Nitekim Sokrates� in suçlanması, yargılanması, baldıran suyu içerek ölüme gitmesi de Aristophanes� in yapıtında açıkladığı anlayış doğrultusundadır

Sokrates� in felsefe tarihindeki etkisi, «filozof�� kavramıyla yaşıt ve bağlantılıdır Onun doğayla ilgilenmeyip yalnız insanı konu edinmesi yeni bir düşünce akımının başlangıcı sayılmıştır Cicero, onun için ��fe1sefeyi gökten yere indirerek insanlar arasına sokmuştur�� derken bu yeni görüşü dile getirmekteydi Sokrates� in düşünce yöntemine dayanan dört �Sokratesçi okul�� kurulmuştur Bunlar 5 - 4 yy� lar da ortaya çıkan Eukleides� in kurduğu Megara Okulu, Phaidon�un temellendirdiği Elis-Eritreia Okulu, Antisthenes� in geliştirdiği Kynikier Okulu ile Aristippos� un öncülük ettiği Kyrene Okulu� durAyrıca Sokrates� in görüşlerinden esinlenen, ancak bağımsız okul niteliği kazanamayan akımlar da vardır

KAYNAKÇA: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi
Filozoflar Ansiklopedisi �Cemil Sena

__________________

Silgi kullanmadan resim çizme sanatına yaşam denilmektedir

aşksız prens

SOKRATES DÜŞÜNCESİ


Sokrates� in felsefe tarihi bakımından önemi, insanı düşünce ve davranışları arasında uyum, bütünlük, denge bulunan bir varlık olarak görmesindedir Ona göre bir bilgi varlığı olan insanın iç ve dış evrenini aydınlatacak, ona bütün eylem ve davranışlarında kılavuzluk edecek yalnız bilgidir Bilgi ise insanla bağlantılıdır, onu anlamaya, bilmeye yöneliktir Sokrates, özellikle doğacı bilgelerin, felsefenin temel sorunu durumuna getirdikleri evrenin varlığı, varlığın ilkeleri gibi konuları bir yana bırakarak insanı tanımanın gereğini ortaya atar ��Kendini bil�� önerisinden yola çıkan bu görüşün ereği insanı bir tinsel varlık olarak düşünmenin odağı durumuna getirmektedir Bununla sağlanacak bilgi de insanın dışında değil, özünde, anlıksal yapısında bulunan ilkeleri, temel öğeleri açıklamaya yarayacaktır Bilgi verilen insanın yaşamını biçimlendirmek, yönlendirmek içindir, çıkar sağlamak, yüksek görevler elde etmek, ün kazanmak için değildir Öte yandan, bütün sorunlar karşısında kuşkuya kapılmanın, görelilik öğretisine saplanmanın da gereği yoktur Çünkü insanın us ölçülerine dayanarak kavrayabileceği bir ��tüme1 doğru�� vardır Bu doğrunun bilgisi bir sanı (doksa) değil, usa dayalı, özü kavramayı sağlayan bilgidir (episteme)

Sokrates�in anladığı bilgi öğretimle, aktarmakla, başkalarından dinleme yoluyla değil, eleştirel yönteme dayanan bir �birlikte çalışmakla�� sağlanabilir Bu bilginin temel ilkeleri, özünü kuran öğeler de, insanın dışında değil, anlığında, düşünme yetisindedir Bu konuya çözüm getirebilmek için düşüncenin nesnel değeri durumunda olan usa dayanmak gerekir 0, ��ben yalnız bir şey bilmediğimi biliyorum� derken bilginin edinilmesi için, usun aydınlığında araştırmanın, bilgiyi olduğu yerde bulmanın önemini vurgulamıştır Ona göre bilmek için, elde olanı kullanmak değil, araştırmak önemlidir Bu araştırmada, Sokrates� in uyguladığı yöntemin, biri alay (ironie), öteki düşüncenin doğumunu sağlayan doğurtuculuk (marieutike) olmak üzere iki öğesi vardır Bu yönteme yaklaşım biçimi de bilmez görünerek, bildiğini ileri sürerek, karşısındakini konuşturmaktır Sokrates, kendi bilgisizliğini ortaya atarak karşısındakinin bilgisinden yararlanmak ister gibi görünür Sonra onun ileri sürdüğü düşünceleri, karşıtlarını gündeme getirerek bir bir çürütür Bu durumda yapılacak işin birlikte araştırma olduğu sonucuna varılır Burada yöntem uygulaması başlar, önce ileri sürülen düşüncelerle inceden inceye alay edilir, sonra doğurtucu eyleme geçilir Bu eylemin tek özelliği insan tini ya da anlığında uyur durumda bulunan düşünceleri, karşılıklı soru sormalarla bilinç yüzeyine çıkarmaktır

Sokrates� in benimsediği kurama göre, tinde, bütün insanlar için geçerli olan �ortak doğrular� saklıdır Yapılacak iş bu doğruları bulundukları yerden yüzeye çıkarmak ��bi1inir duruma getirmek��tir; işte bilginin oluşması da budur Bu tür bilgiyi sağlayan bilimsel çalışmanın amacı duyumla kazanılan tek tek tasarımlar elde etmek değil kavramlar oluşturmaktır Kavramın belirlenmesi de sınırlarının saptanmasına, kesin tanımın (horismos) ortaya konmasına bağlıdır Kavram nesnenin özünü bilmeyi sağlar, bu nedenle tümel olması gerekir Çünkü tikel tümele bağlıdır, bunun karşıtını savunmak yanılmadar Sokrates� in bilgiyi kazanmada uyguladığı yönteme tümevarım (epagoge) denmektedir Bu yöntemle sağlanan bilginin ereği insan yaşamına anlam ve içerik kazandırmak, onu düzene sokmaktır Bu düzen ahlakın çatısını oluşturur

Ahlakın temeli bilgiyle özdeş olan erdemdir Ancak bu bilgi özel çıkar sağlamak için kullanılan araç değil, kişiyi mutluluğa (eudaimonia) götüren kesin ve doğru bilgidir insanı doğru davranmaya, doğru eyleme ulaştıran bu bilginin başka bir özelliği de �iyi� oluşudur Sokrates� in öğretisine göre iyi, güzel, erdem, yiğitlik, ölçülülük, yücelik, yardım, doğruluk gibi değerler bilgiyle bağlantılıdır, bilgi dışında bir değer varlığı söz konusu değildir İyi kişisel mutluluğun temeli, tinsel sağlığın kaynağı, davranışların ölçüsüdür

Sokrates� in düşüncelerini yönlendiren, onu bilgi, erdem, doğru ve iyi kavramlarının içeriğini açıklayarak eyleme geçiren bir güç vardır ��Daimonion�� adım verdiği bu gücün ne olduğunu, kesinlikle bilme olanağı yoktur Ancak bütün yargılarında, davranışlarında ona danıştığını, onun onayını almadan işe girişmediğini açıkladığına göre, bu güç onun özünde tinsel bir ilkedir, derin bir sezgidir Kimi yorumculara göre ahlak, tanrısal esin, derin içgüdü diye nitelenen bu güç, onun usa bağlılığının da temel koşulu niteliğindedir Çünkü bu güç onu, bütün davranış ve eylemlerinde, usun ışığında yürüme gereğinde bırakmakta, her türlü us dışı Gizemcilik� ten uzak tutmaktadır Sokrates� in, ��Atina gençliğini geleneksel inançlara karşı, yeni tanrılar ortaya atarak, azdıran�� kişi diye suçlanmasına yol açan nedenlerden biri de budur

KAYNAKÇA: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi
Filozoflar Ansiklopedisi �Cemil Sena

__________________

Silgi kullanmadan resim çizme sanatına yaşam denilmektedir

aşksız prens

FRANK THILLY� YE GÖRE SOKRATES


İÖ 5 yüzyılın sonuna doğru şekillenmeye başlayan felsefi ve törebilimsel durumu daha önce belirtmiştik Bir düşünürün çağın entelektüel ve ahlaksal karmaşıklığını için olgular arasında doğru ilişkiler kurması gerekmektedir Aşırı muhafazakarlar ile aşırı liberaller arasında bir denge kurulabilmesi için bu yapılmalıdır Böyle bir fikir yapısı, düşünce tarihinin en büyük kişiliklerinden biri olan Sokrates� te görülecektir
Onun düşünceleri ikibin yıl boyunca batı uygarhğını etkiyecektir Günümüzde de bu etkinin izleri görünmektedir

Sokrates İÖ 469� da Atina� da doğmuştur Yoksul bir anne babanın çocuğudur Babası heykeltraş, annesi ebedir Eğitim durumu bilinmemektedir, ancak bilgiye olan sevgisi onun kültür kentinde zihinsel gelişimini sağlaması için olanaklar yaratacaktır Önce baba mesleğini seçer, fakat kısa surede ��kendisi üzerinde araştırma yapmayı tanrısal bir görev olarak kabul eder� İnsanlar, caddeler, ticaret yerleri spor alanları gibi her konunun tartışıldığı yerlerde bulunmayı alışkanlık haline getirir Savaş, politika, evlilik, arkadaşlık, sevgi, ev işleri, sanatlar ve ticaret, şiir, din, bilim ve özellikle ahlak konuları buralarda tartışılmaktadır İnsana ilişkin hiç bir şey ona yabancı değildir Yaşamla ilgili her şey onun araştırma konusu olacaktır Yalnızca dünyanın fiziksel yönüne karşı soğuk bakmaktadır, ağaçlardan ve taşlardan hiç bir şey öğrenilemeyeceğini söylemiştir Kurnazdır ve sivri bir dili vardır Tartışmalardaki boşlukları çok çabuk sezer ve konunun özüne inen saptamalarda bulunur Tartışmalarda kibar ve ölçülüdür Zamanını kuvvetli bir mantık yapısı elde etmek çabasıyla değerlendirir

Sokrates, tasarladığı erdemliliği kendi davranışları yansıtmaktadır Kendini denetleyebilen, yüce ruhlu, soylu, sade ve büyük bir sabırlılığa sahip biridir; ve çok az beklentisi vardır Yetmiş yıllık yaşantısı boyunca çok sayıda kanıt ortaya koymuştur Ahlaksal değerlere büyük önem vermektedir Düşündüğü şeyi korkusuzca gerçekleştirmek ister Herkese karşı çok yardımseverdir ve hiç kimseye kötülük yaptığı görülmemiştir Yanlış bir şekilde tanrıtanımazlıkla ve gençleri kötülüğe sevk etmekle suçlarmış ve baldıran zehiri içirilerek öldürülmüştür (İÖ 399) Otoriteye ve devletin yüceliğine olan saygısını kanunlara itaat ederek ve başkalarını itaat ettirerek kanıtlamıştır Mahkum edildiği zaman arkadaşları bir kaçış planı hazırlamışlardır Ancak o bunu kabul etmeyecektir Yaşamı boyunca kanunlara saygılı birisi olarak davranmıştır ve ölünceye kadar bunu sürdürecektir

Sokrates, kişisel görünüm olarak kısa boylu, tıknaz ve şişik gözlü ve küt burunludur; büyük bir ağzı ve kalın dudakları vardır Giyimine özen göstermez, hantal ve kaba bir yapısı bulunmaktadır Fiziksel görünüm olarak Satyr� e (yarı insan, yarısı keçi şeklinde şehvetli bir yarı tanrı) benzetilmektedir Ancak konuşmaya başladığı zaman bütün bu özelliklerini unutturmaktadır Konuşmasını dinleyenler, onun kişisel etki ve cazibesine hayran kalmaktadır

KAYNAK: Yunan ve Ortaçağ Felsefesi
Frank Thılly
İzdüşüm Yayınları
İstanbul - 2002

__________________

Silgi kullanmadan resim çizme sanatına yaşam denilmektedir